Ihlam
De Andalu
L'Ihlam (n'árabe: الإسلام; al-islām) eh una relihión monoteíhta bazá'n'er Korán, libro zagrao, ke kreen ke hue dihtao pò Dioh (n'árabe: Allāh) a Maoma a trabéh'e l'arkánhe Gabrié. Loh zegioreh'e l'Ihlam, konozíoh komo muzurmaneh (n'árabe:مسلم), kreen ke Maoma hue'l'úrtimo d'una zerie'e profetah enbiaoh pò Dioh, k'inkluyen Abram, Noé, Mizéh y Hezúh. La mayoría d'eyoh konziera'r rehihtro ihtóriko'e lah azioneh y lah enzeñanzah'er Profeta Maoma relatáh'n la Zunna y el Hadiz komo meioh indihpenzableh pa' interpretà'r Korán.
L'Ihlam eh una relihión monoteíhta k'aora ehkluzibamente a Alá. Z'ehtima k'ay unoh mí miyoneh de muzurmaneh en er mundo, aziendo a l'Ihlam la zegunda relihión en kuanto a número'e fieleh, dehpuéh der Krihtianihmo.
L'Ihlam z'inizió kon la preikazión'e Mahoma'n l'año 620'n La Meka (Arabia Zaudí). Baho'r lierahgo'e Mahoma y zuh zuzezoreh, l'Ihlam z'ehtendió rápiamente pò konberzión relihioza o konkihta milità. En l'ahtualiá ay muzurmaneh en tó'r mundo, zobretó'n Oriente Meio, norte d'Áfrika, Azia, Ehtaoh Uníoh, Uropa y Zudamérika.
[editar] Dohtrina'el Ihlam
Zu libro zagrao eh er Korán (Al-Qur'an, la lehtura, la rezitazióon) y horma la baze'e la dohtrina ihlámika. Loh muzurmaneh kren ke hue rebelao a Mahoma pò Dioh a trabéh de l'arkánhe Yibrí (Gabriá p'a lih krihtianoh) y konzieran k'ahtuarmente zige ziendo la palabra infalible'e Dioh, zin er máh mínimo kambio, añadío ni zuprezión.
L'Ihlam ze konziera kontinuadò'e la tradizión profétika'er hudaíhmo y der krihtianihmo, relihioneh a lah ke konziera d'argún modo ermanah, pero apratáh'er tronko iniziá. La krenzia ihlámika ehtableze ke la Torá hue rebelá a Moizéh y l'Ebenhelio a Hezúh, pero duda azerka'e l'autentiziá'e loh tehtoh de dixoh libroh ke konzerban loh krihtianoh y loh hudíoh, y zohtiene k'an ehtao ehpuehtoh ar tahrif(تحريف) o dihtorzión. Anzí, er Korán eh er mihmo menzahe ke Doh tranhmite a loh ombreh dehde'r prinzipio'e loh tiempoh trabéh de loh profetah. Pò eyo, er Korán yama a loh krihtianoh "La Hente'er Libro" (Ahl al-Kitab). Er Korán rekonoze l'orihen dibino'e la Torá hudía y l'Ebanhelio krihtiano, pero no l'autentiziá'e loh tehtoh k'ahtuarmente tiene pò uténtikoh loh fieleh de dixah relihioneh. La mizión'e Mahoma, yamao zeyo'e la profezía, eh degorbè'r menzahe dibino a zu pureza iniziá, como'n zu momento izo Hezúh de Nazaré o Isa ibn Mariam (en árabe Isa=Hezúh, Ibn=Iho, Mariam=María), a kien l'Ihlam konziera un profeta y no l'iho'e Dioh.
D'akuerdokon la tradizión, Mahoma era un prezona'e karáhte ehzelente, bien parezío e iletrao. Er Korán hue rekopilao una beh ke Mahoma ahzendió a loh zieloh "no poemoh dezì k'ehtá muerto porke loh muzurmaneh kren ke'r profeta ehtá durmiendo'n la Madinna y ze lebantará'n er Día'r Huizio" pò'r kalifa Uthmán ibn Affan. En lah edizioneh koránikah, a l'inizio'e kada azora ze zuele indikà'r lugà Medina o La Meka ande hue rebelá zegún la tradizión'e loh kompañeroh der profeta. Eh frekuente entre loh debotoh la krenzia'n ke l'exo'e ke Muhammad huera anarfabeto eh una zeñá máh de ke zólo pudo rezibì'r Korán pò inhpirazión dibina, dada la komplehidá'er libro.
La palabra Allah (en árabe الله, Allāh) zihnifika zimplemente Er Dioh y z'uza tamién en lah traduzioneh krihtinah de la Biblia a dixo idioma. En er Korán Dioh eh yamao kon 99 nombreh (en rigò zon ahetiboh, ke'n árabe ehtán zuhetoh ar mihmo réhimen ke loh zuhtantiboh).
L'Ihlam afirma l'unizidá'e Dioh: zólo ai un Dioh, y no tiene diferenteh enkarnazioneh o prezonah. Anzí kedará atehtiguao'n loh zinko pilareh dohtrinaleh ke konforman er modo'e bía ihlámiko.
